Çernobıl faciəsinin sağ qalmış şahidi: Sağ olsun bu faciənin qarşısını alanlar ki, onu yayılmağa qoymadılar

Maraqlı / 18.06.2019 13:16
"XX əsrin ən böyük texnogen faciəsi Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasında baş verən qəzadır", - 32 il əvvəl baş vermiş qəzadan sonra könüllü Ukraynaya yollanan Eldar Sultanov deyir.

Çernobıl Əlilləri Cəmiyyətinin sədr müavini olan Eldar Sultanov Çernobıl hadisələri ilə bağlı xatirələrini ilə bölüşüb:

- Qəzanın miqyası və şiddəti o qədər böyük idi ki, 1945-ci ildə Yaponiyanın Hiroşima və Naqasaki şəhərlərinə atılmış atom bombası belə ondan zəif olardı. Sağ olsun bu faciənin qarşısını alanlar ki, onu yayılmağa qoymadılar. Ancaq o vaxt radiasiya artıq Avropa və Türkiyəyə qədər gedib çıxmışdı. İlk günlər bu faciəni gizlətmək istədilər. Hadisə 1986-cı ilin aprelin 26-da oldu. Bundan bir neçə gün keçsə də heç bir həyəcan təbili çalınmadı, camaata məlumat verilmədi və üstəlik, Kiyevdə 1 may nümayişi təntənə ilə keçirildi. Qəza baş verəndə hadisə yerinə birinci yanğınsöndürənlər getmişdi, lakin onlara da yanğının və partlayışın nə səbəbləri, nə də xarakteri haqqında məlumat verilməmişdi. Onların hamısı vəfat etdi.

- Siz o zaman harda idiniz?

- Mən əvvəllər Kiyevdə milis (polis) zabiti işləyirdim. Bu hadisələrdən az əvvəl Azərbaycana qayıtmışdım, mühəndis kimi işə düzəlmişdim. Qəzadan bir neçə gün sonra ölkə televiziyasında hadisə barədə nəhayət məlumat verildi, sakinlərin Çernobıldan və Kiyevdən çıxarılması kadrlarını gördüm. Milis kimi işlədiyim yerlər idi. Bu, mənə pis təsir elədi. Bundan sonra könüllü olaraq hadisə yerinə getməyə, xilasetmə əməliyyatlarında iştirak etməyə qərar verdim.

- Hara müraciət elədiniz? Adamları hansı qurum toplayırdı?

- Mən hərbi komissarlığa yollandım, onlar məni könüllü kimi qeydə aldılar və Kiyevə getdim. Orda mənə könüllü kimi yenə ərizə yazdırdılar. Başqa azərbaycanlılar da vardı. 6 mindən çox azərbaycanlı getmişdi Ukraynaya. Amma deyə bilmərəm ki, hamısı könüllü idi. Bilirsiz, radiasiyanın yayılmaması üçün reaktor olan yere beton tökülməliydi. Faciənin qarşısını tez almaq üçün betonu hara gəldi və necə gəldi tökürdülər ki, reaktoru bağlasınlar. Reaktor isə bağlanmırdı. Reaktorun texnologiyası elə idi ki, nəsə baş verəndə o, quyuya düşməli idi və ağzı bağlanmalı idi. Lakin qəza zamanı planlaşdırılan kimi olmadı. Reaktor quyuya tam düşmədiyi üçün üstü tam bağlanmamışdı, sızma vardı. Buna görə də ora əlavə tonlarla sement tökürdülər.

-Sizi aparanda radiasiyaya yoluxmamaq üçün hər hansı bir texniki vasitələr verdilərmi?

- Mövcud hər nə var idi verdilər, ancaq izah etmədilər. Vaxt yox idi, elə dedilər ki, bura qol çək. Nəyə 
qol çəkdiyini heç özün də bilmirdin. Mən öyrəndim ki, bütün qaydaları yerinə yetirməyə dair qol çəkirəm, yəni hər nə olsa, təqsirkar özünsən. Hesab edin ki, 9 mərtəbəli bina tikilib, onun 8 mərtəbəsi yerin altında, 1 mərtəbəsi isə yerin üstündə tikilib. Yerin üstündən binaya baxanda adama elə gəlir ki, birmərtəbəli binadır. Amma bunun hələ səkkiz mərtəbə zirzəmisi var. Orda 5 metr dərinlikdən sonra olan bütün ərazilərə kənar adamlar buraxılmırdı, yalnız oranın öz işçiləri və könüllülər girə bilirdilər. Biz orda bir sənəd də imzaladiq: Dövlət sirrini açmamalıydıq. 25 il ərzində kimsəyə bir söz deməməliydik.

- Söhbət hansı dövlət sirrindən gedir?

- O zaman dəqiq bilmirdim, amma sonralar anladım ki, SSRİ o vaxt çoxlu belə Atom Elektrik Stansiyalarının (AES) tikilməsi haqda xarici ölkələrlə müxtəlif müqavilələr imzalamışdı. Əgər hər şey açıqlansaydı, onlar imtina edərdilər. AES-in tikilməsi çox böyük vəsait tələb edirdi və SSRİ külli miqdarda pul itirə bilərdi. Yəqin buna görə susmağımızı istəyirdilər.

- Siz hadisə yerinə gedəndə nələr gördünüz?

- Orda radiasiya şiddətindən asılı olaraq, 24 saat ərzində elə yerlər var idi ki, cəmi bir necə dəqiqə işləmək olardı, elə yerlər var idi ki, cəmi yarım saat. Bəzi yerlərdə iş müddəti 10 dəqiqə idi, hər 10 dəqiqədən bir yarım saat bunkerdə oturmalıydın.

-Siz xilasetmə əməliyyatında nə ilə məşğul idiniz?

- Üçüncü bloku dördüncü blokdan ayırırdılar. Çox qalın beton divarla ayırırdılar. Dördüncü blokun yuxarı hissəsində də beton işləri gedirdi ki, sızma dayansın. Çöl tərəfdə yerin altından da çox yüksək radiasiya vururdu. Az qala yarım metr asfalt tökdülər, amma köməyi olmadı.

- Orda nə qədər işlədiniz?

- Mən səkkizinci günü xəstələndim. Dəfələrlə radioloji mərkəzdə müalicə almaq məcburiyyətində qaldım. Yarım il orda yatdım, sonra uzun müddət müalicə oldum. Yalnız 90-cı illərdə özümü bir qədər yaxşı hiss etməyə və yeriməyə başladım. Mən yeriyə bilmirdim, səsim tutulmuşdu və hafizəmi itirmişdim. 28 kilo arıqlamışdım.

- O zaman neçə yaşınız var idi?

- O vaxt 35 yaşım var idi. İndi mənim 67 yaşım var. Xəstəlik zamanı mənə istədilər diaqnoz qoysunlar ki, guya bu, anadangəlmədir. Mən isə etiraz etdim ki, əgər mən belə doğulmuşamsa, necə əsgər getmişəm?

- Başqa yoluxan adamlar da var idimi?

- Var idi. Bizi ayrıca palatalarda saxlayırdılar. Mənimlə bir palatada olan insan vəfat etdi. Mənim isə bəxtim gətirdi ki, hələ də həyatdayam. Artıq hər şey arxada qalıb.

-O hadisədən sonra ora getmisinizmi?

- Hadisədən sonra Çernobıla 90-cı illərdə yeni yaradılan Çernobıl İttifaqının I qurultayı üçün getdim. Mən Azərbaycandan nümayəndə kimi getdim. Azərbaycan Çernobl Əlilləri Cəmiyyəti də elə eyni ildə yaradılıb. O illərdə əlillərin sayı sürətlə artmağa başladı.


SON XƏBƏRLƏR

2020-04-06

18:00 Azərbaycan Prezidenti: Əgər maskaların satışında süni qiymət artımı olarsa, bu işdə əli olan şəxslər ciddi cəzalandırılacaq

17:36 “Regional İnkişaf” İctimai Birliyi ehtiyacı olan və yardım göstərmək istəyən şəxslər üçün sosial portal yaradır

17:25 Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan 600 min işçini, o cümlədən fərdi sahibkarı dövlət hesabına maliyyələşdirəcək

17:24 İlham Əliyev və Mehriban Əliyeva tibbi maska istehsalı müəssisəsinin açılışında - YENİLƏNİB + VİDEO

16:48 Prezident İlham Əliyev əfv sərəncamı imzalayıb

15:35 Azərbaycanda daha 57 nəfər koronavirusa yoluxdu, 12 nəfər sağaldı - Operativ Qərargah

15:26 Azərbaycanlı gənc koronavirusla bağlı beynəlxalq işçi qrupunda təmsil olunacaq

15:00 Rüştü Reçber koronavirusa qalib gəldi

14:55 Koronavirusla mübarizə mövzusunda hekayə müsabiqəsi elan edilib

14:50 Azərbaycanın Gülüş Liqası “Evdə qal, Pozitiv ol!” klipini təqdim edib (VİDEO)

14:43 Kamilə Əliyeva: Bu gün Azərbaycan digər dövlətlərlə müqayisədə virusa qarşı daha effektiv mübarizə apara bilir

14:39 Dövlət Xidməti koronavirusa görə çağırışçılara müraciət etdi

14:30 Bakıda birinci sinfə qəbulla bağlı statistika açıqlandı

14:24 Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi ölkədə ət qıtlığının olması barədə yayılan məlumatlara münasibət bildirib

14:05 İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Sumqayıt Kimya Sənaye Parkında tibbi maska istehsalı müəssisəsinin açılışında iştirak ediblər

13:53 Amerikalı baş infeksiyaçı: Koronarivus mövsümi xarakter daşıya bilər

13:00 Mədəniyyət Nazirliyinin “Yaradıcılığı evdə öyrən” layihəsi uğurla davam edir

12:35 Könül Nurullayeva: Əgər özümüzün, yaxınlarımızın həyat və sağlamlığını qorumaq istəyiriksə, evdə qalmalıyıq

11:57 Taksi sürücülərinə ŞAD XƏBƏR - Artıq fərqlənmə nişanını Azərpoçtdan da ala biləcəksiniz

11:40 Türkiyə və Azərbaycan balabanla bağlı UNESCO-ya müraciət edib

11:13 Bakı polisi: İcazə olmadan hərəkət edən şəxslər barədə qanunvericiliyə uyğun tədbirlər görülür

10:01 Xüsusi karantin qaydalarını pozan 1369 sürücü məsuliyyətə cəlb edildi

2020-04-03

23:23 Hikmət Babaoğlu: Milli Məclisdə aparılan islahatlar səmərəliliyi daha da artıracaq

23:21 Amerikalı qadın cavanlaşmağın sirrini paylaşdı

22:52 Respublikanın şəhər və rayonları üzrə koronavirusa yoluxanların sayı açıqlanıb

22:26 Bakı şəhəri üzrə koronavirusa yoluxanların sayı məlum olub

22:18 Maska qıtlığı artan tələbatla bağlıdır - İbrahim Məmmədov

22:13 XİN: Onlayn əsasda Qoşulmama Hərəkatı Modeli Simulyasiya Təlimi təşkil ediləcək

22:03 Tənha şəxslərə xidmət göstərənlərə evdən çıxmaq üçün icazə veriləcək - İbrahim Məmmədov

21:53 İbrahim Məmmədov: İşləmək icazəsi olan şəxslər aptek, bank və dükana gedərkən SMS göndərməyəcəklər

21:45 İtaliyada sutka ərzində koronavirusdan daha 766 nəfər dünyasını dəyişib

21:34 Karantin rejimində taksi fəaliyyəti ilə bağlı müraciət edənlər arasında sui-istifadə halı qeydə alınıb

21:27 Karantin dövründə rəhbər və işçiləri işə cəlb edilən dövlət orqanlarının sayı artırıldı

davamı>> ÇOX OXUNANLAR

Eldar Həsənov beynəlxalq “İlin altın adamı” mükafatına layiq görülüb

“Araz” supermarketindən tort alırıq ki... ZƏHƏRLƏNƏK!?

Azərbaycan Qaçqınlar Cəmiyyəti Qərbi Azərbaycan qaçqınlarının 1988-ci il deportasiyası ilə bağlı tədbir keçirmişdir

Əflatun Amaşov beynəlxalq tədbirdə nələrdən danışdı?

Şuranın dəstəyilə icbari tibbi sığortanın əhalinin sağlamlığının qorunmasında rolu müzakirə edilib

Bayraq və Gerbi təhqir edənlərə bu CƏZALAR kəsiləcək

İdman Product image

15:00 Rüştü Reçber koronavirusa qalib gəldi

Product image

16:55 İlham Zəkiyev: Biz bu virusa qalib gəlmək üçün həmrəy olmalıyıq (VİDEO)

Maraqlı Product image

17:35 Azərbaycan vətəndaşlarının daha çox hansı ölkələrə səfər etdiyi açıqlanıb

Product image

10:00 Avstraliyada meşə yanğınlarında milyarddan çox heyvan ölüb