Çernobıl faciəsinin sağ qalmış şahidi: Sağ olsun bu faciənin qarşısını alanlar ki, onu yayılmağa qoymadılar

Maraqlı / 18.06.2019 13:16
"XX əsrin ən böyük texnogen faciəsi Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasında baş verən qəzadır", - 32 il əvvəl baş vermiş qəzadan sonra könüllü Ukraynaya yollanan Eldar Sultanov deyir.

Çernobıl Əlilləri Cəmiyyətinin sədr müavini olan Eldar Sultanov Çernobıl hadisələri ilə bağlı xatirələrini ilə bölüşüb:

- Qəzanın miqyası və şiddəti o qədər böyük idi ki, 1945-ci ildə Yaponiyanın Hiroşima və Naqasaki şəhərlərinə atılmış atom bombası belə ondan zəif olardı. Sağ olsun bu faciənin qarşısını alanlar ki, onu yayılmağa qoymadılar. Ancaq o vaxt radiasiya artıq Avropa və Türkiyəyə qədər gedib çıxmışdı. İlk günlər bu faciəni gizlətmək istədilər. Hadisə 1986-cı ilin aprelin 26-da oldu. Bundan bir neçə gün keçsə də heç bir həyəcan təbili çalınmadı, camaata məlumat verilmədi və üstəlik, Kiyevdə 1 may nümayişi təntənə ilə keçirildi. Qəza baş verəndə hadisə yerinə birinci yanğınsöndürənlər getmişdi, lakin onlara da yanğının və partlayışın nə səbəbləri, nə də xarakteri haqqında məlumat verilməmişdi. Onların hamısı vəfat etdi.

- Siz o zaman harda idiniz?

- Mən əvvəllər Kiyevdə milis (polis) zabiti işləyirdim. Bu hadisələrdən az əvvəl Azərbaycana qayıtmışdım, mühəndis kimi işə düzəlmişdim. Qəzadan bir neçə gün sonra ölkə televiziyasında hadisə barədə nəhayət məlumat verildi, sakinlərin Çernobıldan və Kiyevdən çıxarılması kadrlarını gördüm. Milis kimi işlədiyim yerlər idi. Bu, mənə pis təsir elədi. Bundan sonra könüllü olaraq hadisə yerinə getməyə, xilasetmə əməliyyatlarında iştirak etməyə qərar verdim.

- Hara müraciət elədiniz? Adamları hansı qurum toplayırdı?

- Mən hərbi komissarlığa yollandım, onlar məni könüllü kimi qeydə aldılar və Kiyevə getdim. Orda mənə könüllü kimi yenə ərizə yazdırdılar. Başqa azərbaycanlılar da vardı. 6 mindən çox azərbaycanlı getmişdi Ukraynaya. Amma deyə bilmərəm ki, hamısı könüllü idi. Bilirsiz, radiasiyanın yayılmaması üçün reaktor olan yere beton tökülməliydi. Faciənin qarşısını tez almaq üçün betonu hara gəldi və necə gəldi tökürdülər ki, reaktoru bağlasınlar. Reaktor isə bağlanmırdı. Reaktorun texnologiyası elə idi ki, nəsə baş verəndə o, quyuya düşməli idi və ağzı bağlanmalı idi. Lakin qəza zamanı planlaşdırılan kimi olmadı. Reaktor quyuya tam düşmədiyi üçün üstü tam bağlanmamışdı, sızma vardı. Buna görə də ora əlavə tonlarla sement tökürdülər.

-Sizi aparanda radiasiyaya yoluxmamaq üçün hər hansı bir texniki vasitələr verdilərmi?

- Mövcud hər nə var idi verdilər, ancaq izah etmədilər. Vaxt yox idi, elə dedilər ki, bura qol çək. Nəyə 
qol çəkdiyini heç özün də bilmirdin. Mən öyrəndim ki, bütün qaydaları yerinə yetirməyə dair qol çəkirəm, yəni hər nə olsa, təqsirkar özünsən. Hesab edin ki, 9 mərtəbəli bina tikilib, onun 8 mərtəbəsi yerin altında, 1 mərtəbəsi isə yerin üstündə tikilib. Yerin üstündən binaya baxanda adama elə gəlir ki, birmərtəbəli binadır. Amma bunun hələ səkkiz mərtəbə zirzəmisi var. Orda 5 metr dərinlikdən sonra olan bütün ərazilərə kənar adamlar buraxılmırdı, yalnız oranın öz işçiləri və könüllülər girə bilirdilər. Biz orda bir sənəd də imzaladiq: Dövlət sirrini açmamalıydıq. 25 il ərzində kimsəyə bir söz deməməliydik.

- Söhbət hansı dövlət sirrindən gedir?

- O zaman dəqiq bilmirdim, amma sonralar anladım ki, SSRİ o vaxt çoxlu belə Atom Elektrik Stansiyalarının (AES) tikilməsi haqda xarici ölkələrlə müxtəlif müqavilələr imzalamışdı. Əgər hər şey açıqlansaydı, onlar imtina edərdilər. AES-in tikilməsi çox böyük vəsait tələb edirdi və SSRİ külli miqdarda pul itirə bilərdi. Yəqin buna görə susmağımızı istəyirdilər.

- Siz hadisə yerinə gedəndə nələr gördünüz?

- Orda radiasiya şiddətindən asılı olaraq, 24 saat ərzində elə yerlər var idi ki, cəmi bir necə dəqiqə işləmək olardı, elə yerlər var idi ki, cəmi yarım saat. Bəzi yerlərdə iş müddəti 10 dəqiqə idi, hər 10 dəqiqədən bir yarım saat bunkerdə oturmalıydın.

-Siz xilasetmə əməliyyatında nə ilə məşğul idiniz?

- Üçüncü bloku dördüncü blokdan ayırırdılar. Çox qalın beton divarla ayırırdılar. Dördüncü blokun yuxarı hissəsində də beton işləri gedirdi ki, sızma dayansın. Çöl tərəfdə yerin altından da çox yüksək radiasiya vururdu. Az qala yarım metr asfalt tökdülər, amma köməyi olmadı.

- Orda nə qədər işlədiniz?

- Mən səkkizinci günü xəstələndim. Dəfələrlə radioloji mərkəzdə müalicə almaq məcburiyyətində qaldım. Yarım il orda yatdım, sonra uzun müddət müalicə oldum. Yalnız 90-cı illərdə özümü bir qədər yaxşı hiss etməyə və yeriməyə başladım. Mən yeriyə bilmirdim, səsim tutulmuşdu və hafizəmi itirmişdim. 28 kilo arıqlamışdım.

- O zaman neçə yaşınız var idi?

- O vaxt 35 yaşım var idi. İndi mənim 67 yaşım var. Xəstəlik zamanı mənə istədilər diaqnoz qoysunlar ki, guya bu, anadangəlmədir. Mən isə etiraz etdim ki, əgər mən belə doğulmuşamsa, necə əsgər getmişəm?

- Başqa yoluxan adamlar da var idimi?

- Var idi. Bizi ayrıca palatalarda saxlayırdılar. Mənimlə bir palatada olan insan vəfat etdi. Mənim isə bəxtim gətirdi ki, hələ də həyatdayam. Artıq hər şey arxada qalıb.

-O hadisədən sonra ora getmisinizmi?

- Hadisədən sonra Çernobıla 90-cı illərdə yeni yaradılan Çernobıl İttifaqının I qurultayı üçün getdim. Mən Azərbaycandan nümayəndə kimi getdim. Azərbaycan Çernobl Əlilləri Cəmiyyəti də elə eyni ildə yaradılıb. O illərdə əlillərin sayı sürətlə artmağa başladı.


SON XƏBƏRLƏR

2020-07-03

18:20 Şahmar Mövsümov: Sıxlıq olarsa, xəttə əlavə avtobuslar buraxılacaq

18:10 Şuranın dəstəyilə “İnsan alveri beynəlxalq və milli hüquq normaları kontekstində” adlı elektron kitab hazırlanacaq

18:09 Fərdi avtomobillərdən istifadəyə hansı halda icazə var? - RƏSMİ

17:59 İctimai nəqliyyat işlməyən günlərdə işçilər işə necə getməlidir? – RƏSMİ CAVAB

17:52 Şahmar Mövsümov: 190 manat birdəfəlik ödəmə qısa bir müddətdə ödəniləcək

17:45 Ülvi Mehdiyev: 85 minə yaxın icazə ləğv edilib

17:43 İcazələrin alınması sistemində yeniliklər edilib - RƏSMİ

17:32 Ramin Bayramlı: Karantin rejimi tətbiq etməsəydik, indiki yoluxma halı daha çox ola bilərdi

17:28 Azərbaycanda daha 583 nəfər koronavirusa yoluxdu, 395 nəfər sağaldı, 7 nəfər öldü

17:16 Şahmar Mövsümov: Biz bütün dünyanın üzləşdiyi problemlə qarşılaşmışıq

17:13 Sosial xidmət, reabilitasiya və peşə hazırlığı müəssisələri də publik hüquqi şəxslərə çevrilir

16:59 Xüsusi karantin rejiminin uzadılması ilə bağlı qərar təsdiqləndi

16:32 “İnzibati xətalar haqqında işlərə baxmağa səlahiyyəti olan vəzifəli şəxslərin Siyahısı"nda dəyişiklik edildi - FƏRMAN

16:29 Dövlət Vergi Xidmətinin Əsasnaməsində dəyişiklik edildi - FƏRMAN

16:15 Prezident İlham Əliyev Donald Trampa təbrik məktubu göndərib

16:14 İyun ayında nə qədər şəxsə pensiya, müavinət, təqaüd və ünvanlı sosial yardım ödənilib? - RƏSMİ

16:06 Azərbaycan Ordusunun bəzi bölmələri polisə kömək məqsədilə xüsusi karantin rejiminə nəzarətə cəlb olunub

15:35 Səhiyyə Nazirliyi: COVİD-19 testləri üçün poliklinikalara müraciət yalnız Bakı sakinlərinə aiddir

15:20 Şuranın dəstəyilə erməni əsir və girovluğundan azad edilmiş və itkin düşmüş şəxslərin sosial vəziyyəti araşdırılacaq

12:03 Xəbərdarlıq: Dezinfeksiya işləri aparılacaq

11:30 Şuranın dəstəyilə “Pandemiya maarifləndirməsi və əhaliyə psixoloji xidmət” göstəriləcək

2020-07-02

18:38 Azərbaycanda daha 572 nəfər koronavirusa yoluxdu, 364 nəfər sağaldı, 8 nəfər öldü

18:32 Milli Məclisin AŞ PA-dakı nümayəndə heyətinin videokonfrans formatında iclası keçirilib

18:32 Polis günü və tədris ilinin buraxılışına həsr olunan təntənəli mərasim keçirilib (FOTO)

18:20 Şura regionlarda əhalinin icbаri tibbi sığоrtа ilə bağlı məlumatlılığının artırılmasını dəstəkləyir

17:34 Tibbi maska və respiratorların gömrük rüsumundan azad edilməsi müddəti uzadıldı

17:19 Bu il 800-ə yaxın işsiz və işaxtaran şəxsi peşə hazırlığına cəlb edilib

17:03 QHT sədri: “Polis günü, hər bir Azərbaycan vətəndaşının bayramıdır”

16:47 Maska taxmamağa görə cərimələrin artırılması ilə bağlı qanun qüvvəyə minib

16:36 Prezident İlham Əliyev Aleksandr Lukaşenkonu təbrik edib

15:31 SMS icazə ilə evdən çıxan şəxsin avtomobili üçün icazəyə ehtiyac yoxdur

15:12 Prezident İlham Əliyev vizadan azad etmə barədə sazişi təsdiqləyib

15:05 Avtosfer.az və QHT polisləri belə təbrik etdi

davamı>> ÇOX OXUNANLAR

Eldar Həsənov beynəlxalq “İlin altın adamı” mükafatına layiq görülüb

“Araz” supermarketindən tort alırıq ki... ZƏHƏRLƏNƏK!?

Azərbaycan Qaçqınlar Cəmiyyəti Qərbi Azərbaycan qaçqınlarının 1988-ci il deportasiyası ilə bağlı tədbir keçirmişdir

Əflatun Amaşov beynəlxalq tədbirdə nələrdən danışdı?

Şuranın dəstəyilə icbari tibbi sığortanın əhalinin sağlamlığının qorunmasında rolu müzakirə edilib

Bayraq və Gerbi təhqir edənlərə bu CƏZALAR kəsiləcək

İdman Product image

16:19 Qurban Qurbanov ən uzunmüddətli çalışan məşqçilər arasında yer alıb

Product image

14:57 Qara Qarayev: Növbəti 8 tur keçirilsəydi də çempionluq üçün ən çox şansı olan komanda biz idik

Maraqlı Product image

17:35 Azərbaycan vətəndaşlarının daha çox hansı ölkələrə səfər etdiyi açıqlanıb

Product image

10:00 Avstraliyada meşə yanğınlarında milyarddan çox heyvan ölüb