Milli ailə: ictimai-sosial problemi necə müəyyən etməli?

Sosial layihə / 10.06.2018 09:31


Azərbaycan cəmiyyətini, eləcə də dünyada yaşayan 50 milyonluq soydaşımızı düşündürən əsas problem­lərdən biri də tarixən formalaşmış milli ailə dəyərlərinin, formalarının durmadan yad təsirlərə məruz qalması, aşın­malara tuş gəlməsidir. Günümüzdə ictimai-məişət münasi­bətlərinin, çoxuşaqlı ailə modellərinin, qohumluq-qonşuluq konsepsiyasının get-gedə zəifləməsi cəmiyyətimizin əsas ağrılı problemlərindən birinə çevrilib. XXI əsrdə açıq dünyada – sərhədsiz planetdə yaşadığımızdan milli-mənəvi dəyərlər sanki arxa plana keçir. Qərbdən ixrac olunan "ailə planlaşması” pərdəsi altında çoxuşaqlılığa, qohumcanlılığa vurulan mənəvi zərbələr ictimai-sosial münasibətlərin tənzimləyicisi, Azərbaycan ailə dəyərlərinin, nəsil psixo­logiyasının əsası kimi çıxış edən ağsaqqallıq-ağbirçəklilk institutunun, tarixi yaşam fəlsəfəsinin get-gedə deformasi­ya­sına aparıb çıxarır.

Lakin xalqımız hər zaman öz böyüklərinə, yaşlı insanlara hörmət göstərib, qadına – anaya, bacıya, xala-bibiyə, gəlinə, qaynanaya dəyər verib, bir sözlə, yol bö­yüyündür deyiblər. Cəmiyyətimizdə yaşlı insanların həyat təcrübəsini bu dəyər konsepti çərçivəsində araşdırmağa xüsusi ehtiyac vardır.

Araşdırmaçıların da qeyd etdiyi kimi, XXI əsrdə geniş vüsət tapan qloballaşma və ultra-müasirlik insan cəmiy­yətində bir sıra ənənəvi dəyərləri passivləşdirir, onların sıradan çıxmasına səbəb olur. Azərbaycan cəmiyyəti də müasir dünyanın bir parçasıdır, Qərb və Şərq mədəniy­yətlərinin ən dəyərli cəhətlərini özündə birləşdirir. Dün­yayla mədəni inteqrasiyamızın güclənməsi, informasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı planetdə yaşayan xalqları bütövləşməyə və vahid dəyərlər sisteminə doğru aparır. Belə bir şəraitdə ənənəvi mədəniyyətin qorunması, milli-mənəvi dəyərlərin yaşadılması üçün səylərin səfərbər edilməsi daha aktualdır. Ona görə də ilk növbədə cə­miyyətdə mövcud olan dəyərlərin günümüzdəki vəziyyəti öyrənilməlidir.

Məsələn, məlum münaqişə nəticəsində Qarabağ böl­gəsi qlobal faktorlarla yanaşı, həm də məcburi köçkünlük problemi ilə qarşılaşıb. Bir sıra dəyərlər insanlar toplum halda yaşadıqları yerindən-yurdundan ayrılanda, sosial-mədəni mühitləri dağılanda zədələnmələrə məruz qalır. Bu baxımdan, xüsusilə ailə dəyərləri daha böyük təsirlərə məruz qalan Qarabağ köçkünlərinin simasında ictimaiyyə­timizin içərisində böyüklərin, yaşlı insanların yerini və rolunu müəyyənləşdirmək, yaşlı və gənc nəsil arasında mənəvi mühiti mövcud şəraitdə öyrənmək ehtiyacı yaranır. Müasir cəmiyyətdə milli ailə dəyərləri və formalarının mövcud vəziyyətinin araşdırılması və ağsaqqallıq-ağbir­çəklik institutu vasitəsilə nəsildən-nəslə, əsrdən-əsrə daşı­nan mənəvi dəyərlərin aktivləşdirilməsi yollarını tapmaq məsələsi daha önəmli görünməkdədir.

Əlbəttə, Azərbaycan cəmiyyətinin ən qədim dövr­lərdən başlayaraq günümüzə qədər əldə etdiyi mənəvi dəyərlər içərisində ailə – ağsaqqallıq-ağbirçəklik institutu­nun önəmli yeri vardır. Bu institut cəmiyyətdə kiçiklərlə böyüklərin yerini, rolunu və əhəmiyyətini özündə ehtiva edir. Kiçiklərə qayğı, qadınlara sayğı, böyüklərə hörmət, onlara göstərilən ehtiram bu institutun müasir dövrdə də mövcud olan mənəvi dəyər seqmentlərinin əsaslarındandır.

Tarixi kökləri etibarilə ibtidai mədəniyyət dövrünün soy başçısından başlanan bu fenomenin ata kultundan, baba inancından, dədə dəyərindən keçdiyi müşahidə olunur. Başqa sözlə, ailə dəyərləri müasir dövrə kultdan, inancdan ayrılmış və etik kateqoriya şəklinə düşmüş bir vəziyyətdə gəlib çatmışdır. Ayrı-ayrı bölgələrimizdə mövcud olan "baba ocaqları”, "dədə pirləri” hazırda müqəddəs məkanlar kimi ziyarət olunur. Cəmiyyətimiz mənəvi dəyər daşı­yıcıları olan mübarək şəxsiyyətləri həmişə uca tutmuş, onlara xüsusi mövqe qazandırmışdır. Bu ictimai münasibət stereotip davranış şəklinə düşmüş və cəmiyyəti içəridən, mərkəzdən mənəvi enerji ilə təmin edən əsas qaynaq halına gəlmişdir.

Bütün dövrlərdə olduğu kimi, müasir cəmiyyət də özünün mənəvi dəyər daşıyıcıları ilə zənginləşir. Bu zən­ginliyi öyrənmək, qorumaq və gələcək nəsillərə çatdırmaq üçün cəmiyyətdə mövcud ailə institutunun hazırkı vəziyyəti müxtəlif sosial qruplar üzrə araşdırılmalıdır. Təəssüflər olsun ki, hazırda da milli ailə dəyərləri sistemimizdə – ağsaqqallıq-ağbirçəklik institutunda zəifləmə müşahidə olunmaqdadır.

Gənclərin böyüklərə, övladların valideynlərə münasi­bətində ağsaqqallıq institutunun mövcud vəziyyəti aydın görünür. Ağsaqqalın, ağbirçəyin ailədə, camaat arasında və cəmiyyətin daha geniş dairələrindəki mövqeyinin öyrə­nilməsi ilə ictimaiyyətimizi zənginləşdirən mənəvi resurs­ları aktivləşdirmək və populyarlaşdırmaq mümkündür. Bunun üçün müxtəlif sosial qruplar arasında araşdırma aparılmalı və mövcud vəziyyət təhlil edilməlidir. Bir ailənin, bir nəslin, bir elin ağsaqqalı aid olduğu sosial çərçivədəki mənəvi mühit kontekstində götürülməli və ictimai-mənəvi baxımdan öyrənilməlidir.

Humanitar fəlakət zonalarında mənəvi dəyərlərin zədələnməsinə yol açan neqativ təmayüllü sosial-psixoloji proseslər də diqqətlə təhlil olunmalı və ümumiləşdirilərək elmi-sosioloji nəticələr çıxarılmalıdır. Bu baxımdan mədəni institutun mövcud vəziyyətinin Qarabağ köçkünləri arasında öyrənilməsi xüsusilə əhəmiyyətlidir. Ənənəvi mədəni və mənəvi dəyərlərə bağlı olan Qarabağ bölgəsinin sakinləri arasında həm keçmişdə, həm də indi ağsaqqal statusunu qazanmış, cəmiyyətdə ciddi nüfuza və təsir dairəsinə malik çoxsaylı şəxslərin olduğu məlumdur. Cəmiyyətdə söz və nüfuz sahibi olan belə şəxsiyyətləri aşkarlamaq, onların həyat təcrübəsini və fəaliyyətlərini öyrənmək, yaşlı adamların yaddaşında keçmişdə yaşamış nüfuzlu ağsaqqalların, müdrik qocaların, namuslu ağbir­çəklərin ictimaiyyətdəki rolu haqqında məlumatları ge­nişləndirmək çox vacibdir.

Ailə dəyərlərimizin mühum tərkib hissəsi kimi götür­düyümüz ağsaqqallıq-ağbirçəklik institutunun müəyyən tarixi mühitlə əlaqəsi problemləri də diqqətdə saxlanılma­lıdır. Heç kəsə sirr deyil ki, Qarabağ köçkünlərinin coğrafi baxımdan bağlı olduğu Qarabağ bölgəsində yaşanan hu­manitar fəlakət mədəni institutlara, ailə dəyərlərinə və ictimai-sosial, mədəni-mənəvi dünyagörüşə təsirsiz ötmə­mişdir. O baxımdan, humanitar fəlakət şəraitində ailə dəyərlərinə – ağsaqqallıq və ağbirçəklik institutuna dəyən ictimai-mədəni zədələrin öyrənilməsi aktual problemlər sırasındadır. Xüsusilə şəxsiyyət və onun aid olduğu doğma mühit, el-oba, qohum-əqrəba, camaat kimi sosial-mədəni aspektlər ailə institutunun strukturunu və funksiyasını öyrənmək, onun zədələnmiş elementlərini bərpa etmək, qorumaq və gələcəyə çatdırmaq yollarını müəyyənləşdir­mək baxımından son dərəcə vacibdir. Həm bu gün yaşayan ağsaqqal və ağbirçəklərin ictimai fəaliyyətini öyrənmək, həm də keçmişdən gələn tarixi-mədəni təcrübəni təhlil edərək milli ailə institutunun mövcud vəziyyətini, prob­lemlərini və perspektivlərini müəyyənləşdirmək ailə mər­kəzlərinin əsas prioritet sahələrindən olmalıdır.

Araşdırmalar zamanı milli ailə dəyərləri sisteminin əsas istiqamətini təşkil edən ağsaqqallıq-ağbirçəklik insti­tutu ilə yanaşı, yaşlı insanların problemlərinin, əsas qay­ğılarının öyrənilməsi də diqqət mərkəzində saxlanılmalıdır. Mənəvi dəyər daşıyıcıları olan insanların qorunması, onların gənclərlə ünsiyyətinin artırılması, vətənpərvərlik düşüncəsinin möhkəmləndirilməsi ağsaqqalların-ağbir­­çəklərin yaşadaraq günümüzə daşıdıqları milli ailə-yaşam formatlarının rolunun aktivləşdirilməsi, ağsaqqalların cə­miy­yətin bütün sferalarına inteqrasiya olunma imkanlarının araşdırılması istiqaməti də nəzərdən qaçırılmamalıdır.

Cəmilə Çiçək İsbəndiyarova,

AYB və AJB-nın üzvü,

filologiya üzrə fəlsəfə doktoru,

Prezident təqaüdçüsü




SON XƏBƏRLƏR

2020-03-18

14:59 Azərbaycan Prezidenti: Hazırda ölkəmizdə koronavirusun yayılması o qədər də geniş vüsət almayıb

13:27 Azərbaycanda sərnişin qatarlarının hərəkəti dayandırılır

12:28 Prezident İlham Əliyev Abşeron dairəvi dəmir yolunun Pirşağı-Görədil-Novxanı-Sumqayıt hissəsinin yenidənqurmadan sonra açılışında iştirak edib

12:07 Mehriban Əliyevadan koronavirusla bağlı xalqa MÜRACİƏT

12:03 Bakı Ali Neft Məktəbinin xaricdə təhsil alan tələbələri Bakıya gətirilib

11:07 Azərbaycanda koronavirusla bağlı əhalini məlumatlandıran sayt istifadəyə verilib

10:59 Mütəxəssisdən TÖVSİYƏ: Bayram vaxtı qonaqlığa getməyin, səfərləri təxirə salın

10:57 Bakıda yol tikintisinə 850 min manat ayrıldı - SƏRƏNCAM

10:55 Koronavirus təhlükəsi azərbaycanlı zəvvarların Həcc ziyarətinə təsir göstərməyib

10:30 Azərbaycanda koronavirusdan sağalan daha 4 nəfər evə buraxıldı

09:31 Azərbaycanda övladlığa götürülən uşaqların həyat şəraiti barədə yarım ildən bir hesabat təqdim olunacaq

09:00 Vitse-spiker: Hazırkı həssas məqamda könüllülər qrupunun yaradılması məqsədəuyğun olardı

2020-03-17

17:25 Moskva şəhəri ilə əməkdaşlıq üzrə Hökumət Komissiyasının yeni tərkibi təsdiq edilib

17:01 QHT Şurasının iclasları onlayn keçiriləcək

16:47 Bakı, Sumqayıt şəhərlərinə və Abşeron rayonuna giriş məhdudlaşdırılır - Operativ Qərargah

16:39 Avro-2020 təxirə salındı

15:59 Akif Məlikov 2-ci dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeni ilə təltif edilib - SƏRƏNCAM

15:39 Dövlət Komitəsində ilk dəfə videoqəbul təşkil edilib (FOTO)

13:00 Adil Əliyev: Məqsədimiz insanları cərimələmək deyil, onları təmasdan yayındırmaqdır

12:42 Rəşad Mahmudov: Koronovirusla mübarizədə təkcə dövlət deyil, vətəndaşlar da məsuliyyət daşıyır

12:38 İtaliyada bir gündə 349 nəfər öldü

12:34 Ekspert: Azərbaycanın koronavirusla mübarizədə atdığı addımlar müsbət nəticə verir

12:24 Təhsil Nazirliyi evdə dərs öyrənmək istəyənlər üçün tədris resurslarını açıqladı

12:23 Əhliman Əmiraslanov: Azərbaycan koronavirusla mübarizədə ÜST-lə sıx əlaqədə işləyir

12:05 Milli Məclisin sədri: Komitə və komissiya iclaslarının keçirilməsini dayandırmaq lazımdır

12:04 Dünya üzrə koronavirusla bağlı son göstəricilər - ÜST AÇIQLADI

11:49 Azərbaycanda koronavirusa daha üç yoluxma faktı qeydə alındı

11:27 Dövlət idarəçiliyində səmərəliliyin artırılması ilə bağlı yeni informasiya sistemi yaradılacaq - SƏRƏNCAM

11:14 YENİLİK: Məktəbəhazırlıq qrupları və 1-ci siniflər üçün dərsliklər artıq bir tədris ili ərzində istifadə olunacaq

10:36 Türkiyədə koronavirusa yoluxanların sayı 47 nəfərə çatıb

10:21 Tahir Mirkişili: Əhalinin maddi rifahını qorumaq üçün Azərbaycanın kifayət qədər imkanları mövcuddur

10:00 ANDOP daha bir beynəlxalq layihənin iştirakçısı olub (FOTO)

09:44 Zakir Həsənov və Məhərrəm Əliyev ön xətdə (FOTO/VİDEO)

davamı>> ÇOX OXUNANLAR

Eldar Həsənov beynəlxalq “İlin altın adamı” mükafatına layiq görülüb

“Araz” supermarketindən tort alırıq ki... ZƏHƏRLƏNƏK!?

Azərbaycan Qaçqınlar Cəmiyyəti Qərbi Azərbaycan qaçqınlarının 1988-ci il deportasiyası ilə bağlı tədbir keçirmişdir

Əflatun Amaşov beynəlxalq tədbirdə nələrdən danışdı?

Şuranın dəstəyilə icbari tibbi sığortanın əhalinin sağlamlığının qorunmasında rolu müzakirə edilib

Bayraq və Gerbi təhqir edənlərə bu CƏZALAR kəsiləcək

İdman Product image

16:39 Avro-2020 təxirə salındı

Product image

10:39 Formula 1 mövsümü Bakıda başlaya bilər

Maraqlı Product image

17:35 Azərbaycan vətəndaşlarının daha çox hansı ölkələrə səfər etdiyi açıqlanıb

Product image

10:00 Avstraliyada meşə yanğınlarında milyarddan çox heyvan ölüb