Milli ailə: ictimai-sosial problemi necə müəyyən etməli?

Sosial layihə / 10.06.2018 09:31


Azərbaycan cəmiyyətini, eləcə də dünyada yaşayan 50 milyonluq soydaşımızı düşündürən əsas problem­lərdən biri də tarixən formalaşmış milli ailə dəyərlərinin, formalarının durmadan yad təsirlərə məruz qalması, aşın­malara tuş gəlməsidir. Günümüzdə ictimai-məişət münasi­bətlərinin, çoxuşaqlı ailə modellərinin, qohumluq-qonşuluq konsepsiyasının get-gedə zəifləməsi cəmiyyətimizin əsas ağrılı problemlərindən birinə çevrilib. XXI əsrdə açıq dünyada – sərhədsiz planetdə yaşadığımızdan milli-mənəvi dəyərlər sanki arxa plana keçir. Qərbdən ixrac olunan "ailə planlaşması” pərdəsi altında çoxuşaqlılığa, qohumcanlılığa vurulan mənəvi zərbələr ictimai-sosial münasibətlərin tənzimləyicisi, Azərbaycan ailə dəyərlərinin, nəsil psixo­logiyasının əsası kimi çıxış edən ağsaqqallıq-ağbirçəklilk institutunun, tarixi yaşam fəlsəfəsinin get-gedə deformasi­ya­sına aparıb çıxarır.

Lakin xalqımız hər zaman öz böyüklərinə, yaşlı insanlara hörmət göstərib, qadına – anaya, bacıya, xala-bibiyə, gəlinə, qaynanaya dəyər verib, bir sözlə, yol bö­yüyündür deyiblər. Cəmiyyətimizdə yaşlı insanların həyat təcrübəsini bu dəyər konsepti çərçivəsində araşdırmağa xüsusi ehtiyac vardır.

Araşdırmaçıların da qeyd etdiyi kimi, XXI əsrdə geniş vüsət tapan qloballaşma və ultra-müasirlik insan cəmiy­yətində bir sıra ənənəvi dəyərləri passivləşdirir, onların sıradan çıxmasına səbəb olur. Azərbaycan cəmiyyəti də müasir dünyanın bir parçasıdır, Qərb və Şərq mədəniy­yətlərinin ən dəyərli cəhətlərini özündə birləşdirir. Dün­yayla mədəni inteqrasiyamızın güclənməsi, informasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı planetdə yaşayan xalqları bütövləşməyə və vahid dəyərlər sisteminə doğru aparır. Belə bir şəraitdə ənənəvi mədəniyyətin qorunması, milli-mənəvi dəyərlərin yaşadılması üçün səylərin səfərbər edilməsi daha aktualdır. Ona görə də ilk növbədə cə­miyyətdə mövcud olan dəyərlərin günümüzdəki vəziyyəti öyrənilməlidir.

Məsələn, məlum münaqişə nəticəsində Qarabağ böl­gəsi qlobal faktorlarla yanaşı, həm də məcburi köçkünlük problemi ilə qarşılaşıb. Bir sıra dəyərlər insanlar toplum halda yaşadıqları yerindən-yurdundan ayrılanda, sosial-mədəni mühitləri dağılanda zədələnmələrə məruz qalır. Bu baxımdan, xüsusilə ailə dəyərləri daha böyük təsirlərə məruz qalan Qarabağ köçkünlərinin simasında ictimaiyyə­timizin içərisində böyüklərin, yaşlı insanların yerini və rolunu müəyyənləşdirmək, yaşlı və gənc nəsil arasında mənəvi mühiti mövcud şəraitdə öyrənmək ehtiyacı yaranır. Müasir cəmiyyətdə milli ailə dəyərləri və formalarının mövcud vəziyyətinin araşdırılması və ağsaqqallıq-ağbir­çəklik institutu vasitəsilə nəsildən-nəslə, əsrdən-əsrə daşı­nan mənəvi dəyərlərin aktivləşdirilməsi yollarını tapmaq məsələsi daha önəmli görünməkdədir.

Əlbəttə, Azərbaycan cəmiyyətinin ən qədim dövr­lərdən başlayaraq günümüzə qədər əldə etdiyi mənəvi dəyərlər içərisində ailə – ağsaqqallıq-ağbirçəklik institutu­nun önəmli yeri vardır. Bu institut cəmiyyətdə kiçiklərlə böyüklərin yerini, rolunu və əhəmiyyətini özündə ehtiva edir. Kiçiklərə qayğı, qadınlara sayğı, böyüklərə hörmət, onlara göstərilən ehtiram bu institutun müasir dövrdə də mövcud olan mənəvi dəyər seqmentlərinin əsaslarındandır.

Tarixi kökləri etibarilə ibtidai mədəniyyət dövrünün soy başçısından başlanan bu fenomenin ata kultundan, baba inancından, dədə dəyərindən keçdiyi müşahidə olunur. Başqa sözlə, ailə dəyərləri müasir dövrə kultdan, inancdan ayrılmış və etik kateqoriya şəklinə düşmüş bir vəziyyətdə gəlib çatmışdır. Ayrı-ayrı bölgələrimizdə mövcud olan "baba ocaqları”, "dədə pirləri” hazırda müqəddəs məkanlar kimi ziyarət olunur. Cəmiyyətimiz mənəvi dəyər daşı­yıcıları olan mübarək şəxsiyyətləri həmişə uca tutmuş, onlara xüsusi mövqe qazandırmışdır. Bu ictimai münasibət stereotip davranış şəklinə düşmüş və cəmiyyəti içəridən, mərkəzdən mənəvi enerji ilə təmin edən əsas qaynaq halına gəlmişdir.

Bütün dövrlərdə olduğu kimi, müasir cəmiyyət də özünün mənəvi dəyər daşıyıcıları ilə zənginləşir. Bu zən­ginliyi öyrənmək, qorumaq və gələcək nəsillərə çatdırmaq üçün cəmiyyətdə mövcud ailə institutunun hazırkı vəziyyəti müxtəlif sosial qruplar üzrə araşdırılmalıdır. Təəssüflər olsun ki, hazırda da milli ailə dəyərləri sistemimizdə – ağsaqqallıq-ağbirçəklik institutunda zəifləmə müşahidə olunmaqdadır.

Gənclərin böyüklərə, övladların valideynlərə münasi­bətində ağsaqqallıq institutunun mövcud vəziyyəti aydın görünür. Ağsaqqalın, ağbirçəyin ailədə, camaat arasında və cəmiyyətin daha geniş dairələrindəki mövqeyinin öyrə­nilməsi ilə ictimaiyyətimizi zənginləşdirən mənəvi resurs­ları aktivləşdirmək və populyarlaşdırmaq mümkündür. Bunun üçün müxtəlif sosial qruplar arasında araşdırma aparılmalı və mövcud vəziyyət təhlil edilməlidir. Bir ailənin, bir nəslin, bir elin ağsaqqalı aid olduğu sosial çərçivədəki mənəvi mühit kontekstində götürülməli və ictimai-mənəvi baxımdan öyrənilməlidir.

Humanitar fəlakət zonalarında mənəvi dəyərlərin zədələnməsinə yol açan neqativ təmayüllü sosial-psixoloji proseslər də diqqətlə təhlil olunmalı və ümumiləşdirilərək elmi-sosioloji nəticələr çıxarılmalıdır. Bu baxımdan mədəni institutun mövcud vəziyyətinin Qarabağ köçkünləri arasında öyrənilməsi xüsusilə əhəmiyyətlidir. Ənənəvi mədəni və mənəvi dəyərlərə bağlı olan Qarabağ bölgəsinin sakinləri arasında həm keçmişdə, həm də indi ağsaqqal statusunu qazanmış, cəmiyyətdə ciddi nüfuza və təsir dairəsinə malik çoxsaylı şəxslərin olduğu məlumdur. Cəmiyyətdə söz və nüfuz sahibi olan belə şəxsiyyətləri aşkarlamaq, onların həyat təcrübəsini və fəaliyyətlərini öyrənmək, yaşlı adamların yaddaşında keçmişdə yaşamış nüfuzlu ağsaqqalların, müdrik qocaların, namuslu ağbir­çəklərin ictimaiyyətdəki rolu haqqında məlumatları ge­nişləndirmək çox vacibdir.

Ailə dəyərlərimizin mühum tərkib hissəsi kimi götür­düyümüz ağsaqqallıq-ağbirçəklik institutunun müəyyən tarixi mühitlə əlaqəsi problemləri də diqqətdə saxlanılma­lıdır. Heç kəsə sirr deyil ki, Qarabağ köçkünlərinin coğrafi baxımdan bağlı olduğu Qarabağ bölgəsində yaşanan hu­manitar fəlakət mədəni institutlara, ailə dəyərlərinə və ictimai-sosial, mədəni-mənəvi dünyagörüşə təsirsiz ötmə­mişdir. O baxımdan, humanitar fəlakət şəraitində ailə dəyərlərinə – ağsaqqallıq və ağbirçəklik institutuna dəyən ictimai-mədəni zədələrin öyrənilməsi aktual problemlər sırasındadır. Xüsusilə şəxsiyyət və onun aid olduğu doğma mühit, el-oba, qohum-əqrəba, camaat kimi sosial-mədəni aspektlər ailə institutunun strukturunu və funksiyasını öyrənmək, onun zədələnmiş elementlərini bərpa etmək, qorumaq və gələcəyə çatdırmaq yollarını müəyyənləşdir­mək baxımından son dərəcə vacibdir. Həm bu gün yaşayan ağsaqqal və ağbirçəklərin ictimai fəaliyyətini öyrənmək, həm də keçmişdən gələn tarixi-mədəni təcrübəni təhlil edərək milli ailə institutunun mövcud vəziyyətini, prob­lemlərini və perspektivlərini müəyyənləşdirmək ailə mər­kəzlərinin əsas prioritet sahələrindən olmalıdır.

Araşdırmalar zamanı milli ailə dəyərləri sisteminin əsas istiqamətini təşkil edən ağsaqqallıq-ağbirçəklik insti­tutu ilə yanaşı, yaşlı insanların problemlərinin, əsas qay­ğılarının öyrənilməsi də diqqət mərkəzində saxlanılmalıdır. Mənəvi dəyər daşıyıcıları olan insanların qorunması, onların gənclərlə ünsiyyətinin artırılması, vətənpərvərlik düşüncəsinin möhkəmləndirilməsi ağsaqqalların-ağbir­­çəklərin yaşadaraq günümüzə daşıdıqları milli ailə-yaşam formatlarının rolunun aktivləşdirilməsi, ağsaqqalların cə­miy­yətin bütün sferalarına inteqrasiya olunma imkanlarının araşdırılması istiqaməti də nəzərdən qaçırılmamalıdır.

Cəmilə Çiçək İsbəndiyarova,

AYB və AJB-nın üzvü,

filologiya üzrə fəlsəfə doktoru,

Prezident təqaüdçüsü




SON XƏBƏRLƏR

2019-11-18

11:12 Azərbaycanda yeni sayt fəaliyyətə başladı - “Sehhet.az”

2019-11-15

19:43 Prezident İlham Əliyev: Xalq Cəbhəsində Azərbaycan cəmiyyətinin ən tör-töküntü təbəqəsi toplaşmışdı

17:12 Şamaxıda baş vermiş təbii fəlakətin nəticələrinin aradan qaldırılmasına 3 milyon manat ayrılıb

17:09 Ağsuda baş vermiş təbii fəlakətin nəticələrinin aradan qaldırılmasına 3 milyon manat ayrılıb

17:06 Prezident İlham Əliyev Sultan Dadaşovu ordenlə təltif edib

16:52 BQXK Dilqəm Əsgərov və Şahbaz Quliyevə baş çəkib

16:18 Prezident İlham Əliyev Qüds Sefardi ortodoks baş ravvinini qəbul edib (FOTO) (YENİLƏNİB)

16:16 Prezident İlham Əliyev KAICIID Beynəlxalq Mərkəzinin Baş katibini qəbul edib (FOTO) (YENİLƏNİB)

16:01 Siyavuş Novruzov: Azərbaycan dini konfessiyalar arasında əlaqələrin qurulması ilə sülhə nail olmağın nümunəsini təqdim edir

15:29 Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Albert Aqarunovun abidəsinin açılış mərasimi oldu

15:20 Azərbaycan və Gürcüstan dəmir yolları sahəsində əməkdaşlıqla bağlı protokol imzalayıb (FOTO)

15:19 BDU-nun bütün əməkdaşlarına 100 illik yubiley münasibətilə mükafat veriləcək (FOTO)

15:18 Prezident İlham Əliyev Rusiyanın Şimali Qafqaz respublikalarından olan bir qrup müsəlman din xadimindən ibarət nümayəndə heyətini qəbul edib (FOTO) (YENİLƏNİB)

15:13 Vüqar Rəhimzadə: Azərbaycan unikal qlobal dialoq və əməkdaşlıq məkanına çevrilib

15:08 APA 15 yaşında

14:57 Şuranın dəstəyi ilə hazırlanan “Ermənistanın işğalçı siyasətinin ifşası (məqalələr toplusu)” kitabının təqdimatı keçirilib

14:36 Binaların 30 faizi istiliklə təmin olunub, bəs digəriləri nə vaxt isinəcək? - "Azəristiliktəchizat"dən CAVAB

13:30 Dünya dini liderlərinin II Sammitinin Bakı Bəyannaməsi qəbul edilib

12:16 Şuranın dəstəyi ilə “Mənim şəhidim” adlı tamaşası səhnələşdirib

11:32 Şuranın dəstəyi ilə “Aprel Şəhidlərini tanıdaq" adlı layihənin sonuncu tədbiri keçirilib

2019-11-14

19:44 Nigar Arpadarai: Azərbaycan Qran Prisinə maraq daha da artıb

18:00 İlham Əliyev və Mehriban Əliyeva Dünya dini liderlərinin II Bakı Sammitində - YENİLƏNİB

16:36 Azərbaycanda ilk dəfə DOTNET Developerlər Konfransı keçiriləcək

15:33 Əli Hüseynli: Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin məhkəmə-hüquq sahəsindəki islahatları yeni mərhələyə qədəm qoyub

15:26 Şuranın dəstəyilə “Xarı Bülbül” gənclərin 2-ci yaradıcılıq festivalı keçirilib

15:19 İlham Əliyev: Dünyada dini dəyərlərə qarşı bir kampaniya aparılır

15:08 Milli Məclisin və onun Aparatının 2020-ci il üçün xərclər smetası açıqlanıb

14:52 Rusiyada üz tanıyan bankomatlar quraşdırılacaq

14:00 Mikayıl Cabbarov: Vergi ödəyicilərinin sayında 10,1 faiz artım qeydə alınıb

13:57 Sahil Babayev Kürdəmir, müavinləri Ucar və Zərdab rayonlarında vətəndaşlarla görüşəcəklər

13:51 Vergi Məcəlləsinə dəyişikliklər birinci oxunuşda qəbul edildi

13:36 Radikal müxalifətin Avropadakı mühacir biznesi də çökdü

13:18 Təhsil Nazirliyi: Şikayət əsasında 7 məsul şəxsə töhmət verilib

davamı>> ÇOX OXUNANLAR

Eldar Həsənov beynəlxalq “İlin altın adamı” mükafatına layiq görülüb

Azərbaycan Qaçqınlar Cəmiyyəti Qərbi Azərbaycan qaçqınlarının 1988-ci il deportasiyası ilə bağlı tədbir keçirmişdir

“Araz” supermarketindən tort alırıq ki... ZƏHƏRLƏNƏK!?

Əflatun Amaşov beynəlxalq tədbirdə nələrdən danışdı?

Şuranın dəstəyilə icbari tibbi sığortanın əhalinin sağlamlığının qorunmasında rolu müzakirə edilib

Bayraq və Gerbi təhqir edənlərə bu CƏZALAR kəsiləcək

İdman Product image

19:44 Nigar Arpadarai: Azərbaycan Qran Prisinə maraq daha da artıb

Product image

11:52 Azərbaycanlı hakimə UEFA-dan təyinat

Maraqlı Product image

11:47 İnsanlığın məhvinə səbəb olacaq 10 fəlakət ssenarisi

Product image

11:25 Paytaxtda yenidoğulanlara ən çox qoyulan oğlan və qız adları